Woda mineralna a źródlana: różnice, przepisy i co wybrać

Co warto wiedzieć?

Czym różni się woda źródlana od mineralnej?

Obie pochodzą z podziemnych ujęć i muszą być czyste już u źródła. Naturalna woda mineralna ma jednak charakterystyczny, stabilny skład mineralny, który producent musi podać na etykiecie, a jej status potwierdza decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego. Woda źródlana pod względem składu odpowiada wymaganiom dla wody pitnej i nie musi mieć stałego, deklarowanego składu.

Co to jest woda stołowa?

Woda stołowa to woda źródlana, do której dodano naturalną wodę mineralną lub sole mineralne (albo naturalna woda mineralna z dodatkiem wody źródlanej lub soli). Na etykiecie musi być napis „woda stołowa” i informacja, z czego ją przygotowano.

Jaką wodę wybrać do gotowania, kawy i herbaty?

Najlepiej sprawdza się woda źródlana albo niskozmineralizowana woda mineralna. Według NIZP PZH wody źródlane nadają się do przygotowywania napojów i pokarmów bez wpływu na ich smak. Wody wysokozmineralizowane mogą zmienić smak naparu i zostawiać osad.

Skąd wiadomo, jak nazwać wodę w butelce?

Podstawą są dwa akty prawne:

• ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, która definiuje rodzaje wód i mówi, kto je zatwierdza,
• rozporządzenie Ministra Zdrowia z 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych (Dz.U. nr 85, poz. 466), które opisuje szczegóły: badania, dozwolone zabiegi i to, co musi znaleźć się na etykiecie.

Rozporządzenie wdraża unijną dyrektywę 2009/54/WE, więc pojęcie „naturalnej wody mineralnej” znaczy to samo w Polsce, Niemczech czy we Francji. Woda stołowa to już polska specyfika.

Na tej podstawie mamy trzy rodzaje wód butelkowanych: naturalną wodę mineralną, wodę źródlaną i wodę stołową. Osobną grupę tworzą wody lecznicze.

Co to jest naturalna woda mineralna?

Ustawa opisuje ją jako wodę podziemną „wydobywaną jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi”, która odróżnia się od wody wodociągowej pierwotną czystością i charakterystycznym, stabilnym składem mineralnym. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH ujmuje to krócej: „Jest wodą podziemną, pierwotnie czystą pod względem chemicznym i mikrobiologicznym. Posiada charakterystyczny, stabilny skład mineralny”.

W praktyce oznacza to trzy rzeczy:

1. Skład się nie zmienia. Według rozporządzenia skład chemiczny i inne właściwości takiej wody „powinny pozostać stałe (w ramach naturalnych wahań)”. Dopuszczalne odchylenia charakterystycznych składników to najwyżej ±20%. Jeśli na etykiecie widzisz 120 mg/l wapnia, to w kolejnej partii nie znajdziesz nagle 60.

2. Każdą wodę zatwierdza państwo. Status naturalnej wody mineralnej nadaje w drodze decyzji Główny Inspektor Sanitarny, a zanim do tego dojdzie, woda przechodzi ocenę geologiczną, hydrogeologiczną, fizykochemiczną i mikrobiologiczną. GIS co najmniej raz w roku publikuje listę uznanych wód.

3. Nic się do niej nie dodaje. Do naturalnej wody mineralnej nie wolno dodać niczego poza dwutlenkiem węgla. Dozwolone są tylko proste zabiegi: odfiltrowanie nietrwałych związków żelaza, manganu i siarki, odgazowanie albo nasycenie CO₂.

To właśnie ta grupa obejmuje całą skalę mineralizacji, od wód bardzo lekkich po bardzo ciężkie:

Tylko naturalnej wody mineralnej dotyczą też określenia z załącznika nr 5 rozporządzenia, np. „zawiera wapń” (powyżej 150 mg/l), „zawiera magnez” (powyżej 50 mg/l) czy „odpowiednia dla diety ubogiej w sód” (poniżej 20 mg/l sodu).

Nie wiesz, którą wybrać? Odpowiedz na 5 pytań i w 30 sekund dobierzemy wody pasujące do Twojego smaku i potrzeb. Dopasuj wodę →

Co to jest woda źródlana?

Ustawa określa ją jako „wodę podziemną wydobywaną jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi, pierwotnie czystą pod względem chemicznym i mikrobiologicznym, nieróżniącą się właściwościami i składem mineralnym” od wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Brzmi to skromnie, ale wymagania są wysokie. Woda źródlana też pochodzi z chronionego ujęcia podziemnego i też nie może być dezynfekowana. Rozporządzenie zakazuje „dodawania środków bakteriostatycznych lub stosowania wszelkich innych zabiegów, które mogą zmienić mikroflorę” zarówno wody mineralnej, jak i źródlanej. Musi być czysta już u źródła. Tym różni się od wody z kranu, którą wolno chlorować i uzdatniać (więcej w tekście o tym, czy wodę z kranu można butelkować).

Różnice wobec wody mineralnej są dwie:

• skład nie musi być stały ani wyjątkowy. Pod względem chemicznym woda źródlana ma spełniać te same wymagania co woda pitna. PZH podaje, że wody źródlane zawierają najczęściej od 200 do 450 mg/l składników mineralnych,
• skład na etykiecie nie jest obowiązkowy. Do wód źródlanych stosuje się tylko część przepisów o oznakowaniu, bez obowiązku podawania zawartości składników mineralnych. Większość producentów i tak go podaje, ale wymóg prawny dotyczy tylko naturalnej wody mineralnej.

Ciekawostka: w starszym rozporządzeniu z 2004 r. funkcjonowała nazwa „naturalna woda źródlana”. Od 2011 r. przepisy mówią po prostu o „wodzie źródlanej”, choć stara nazwa wciąż pojawia się na niektórych etykietach i w materiałach.

Czym jest woda stołowa i czy warto ją pić?

Woda stołowa powstaje przez zmieszanie. Ustawa definiuje ją jako wodę uzyskaną przez dodanie do wody źródlanej naturalnej wody mineralnej lub soli mineralnych „zawierających co najmniej jeden składnik mający znaczenie fizjologiczne” albo przez dodanie wody źródlanej lub soli do wody mineralnej. Rozporządzenie wymienia, jakich soli można użyć: chlorku wapnia, chlorku lub siarczanu magnezu oraz chlorków, siarczanów i wodorowęglanów sodu i potasu.

Na etykiecie musi stać napis „woda stołowa”, którego nie wolno zastąpić nazwą handlową, oraz informacja, z czego wodę przygotowano. Nie jest to woda gorsza, tylko taka, której skład ustalił producent, a nie natura, jak w przypadku naturalnej wody mineralnej oraz źródlanej. Na rynku jest ich niewiele. Na mapie znajdziesz np. Anton i Celestynkę.

Woda mineralna, źródlana i stołowa — porównanie w tabeli

Czy woda źródlana jest zawsze lżejsza od mineralnej?

Najczęściej tak, ale nie zawsze. Typ wody mówi najpierw o jej statusie prawnym, a nie o tym, ile ma minerałów. Kilka przykładów:

Magnuszewianka jest naturalną wodą mineralną, a ma mniej minerałów niż źródlana Krynka. Iwoniczanka z kolei jest wodą źródlaną o mineralizacji bliskiej 800 mg/l. Dlatego przy wyborze ważniejsza od napisu na froncie butelki jest tabela składu na etykiecie.

Druga rzecz warta uwagi to nazwa ujęcia. Ta sama marka może pochodzić z kilku źródeł o różnym składzie. Żywiec Zdrój z ujęcia Mirosławiec ma 311,5 mg/l minerałów i 6 mg/l magnezu, a z ujęcia Rzeniszów 408,2 mg/l i 29,5 mg/l magnezu. Nazwę ujęcia producent musi podać na etykiecie, więc łatwo to sprawdzić.

Którą wodę wybrać i do czego?

Do kuchni najlepiej sprawdzają się wody lekkie. NIZP PZH pisze wprost, że wody źródlane są przydatne „zarówno do picia jak i przygotowywania napojów i pokarmów, bez wpływu na ich smak”. Wody bogate w wodorowęglany i wapń mogą zmienić smak herbaty i zostawiać osad w czajniku. Przy stole działają za to świetnie, co widać przy dobieraniu wody do jedzenia.

A wody lecznicze?

To osobna kategoria, do której przepisy o wodach mineralnych, źródlanych i stołowych w ogóle się nie stosują. Wody lecznicze wykorzystuje się w uzdrowiskach na podstawie ustawy o lecznictwie uzdrowiskowym, a te sprzedawane w butelkach podlegają prawu farmaceutycznemu. Prawie zawsze mają bardzo wysoką mineralizację: Zuber przekracza 23 900 mg/l, Zofia - 5 900 mg/l. Nie służą do gaszenia pragnienia i warto pić je tylko po konsultacji z lekarzem.

Jak samodzielnie poczuć różnicę?

Najprościej spróbować kilku wód obok siebie. Boks Degustacyjny od Siga Aqua to sześć wód ułożonych od najlżejszej do najcięższej. Zaczyna się od źródlanej Bystrzanki, potem są naturalne wody mineralne: Masuria Spring, Juroff, Buskowianka-Zdrój, Mateczny Zdrój i Krystynka. Przy takim zestawieniu najlepiej widać, że typ wody i jej smak to dwie różne sprawy. Jeśli zależy Ci na wodach lekkich do codziennego picia, boks Niskosodowy łączy dwie wody źródlane z mineralną Buskowianką.

Krótko mówiąc: „mineralna” nie znaczy automatycznie „lepsza”, a „źródlana” nie znaczy „pusta”. Typ wody mówi o jej pochodzeniu i o tym, co gwarantuje prawo. O tym, czy woda Ci posłuży, decyduje skład z etykiety, a ten możesz porównać na mapie wód mineralnych.