Woda wysokosodowa - właściwości, dla kogo i ranking

Co warto wiedzieć?

Co to jest woda wysokosodowa?

Woda wysokosodowa to woda mineralna zawierająca powyżej 250 mg sodu na litr. Jeśli zawartość sodu przekracza 200 mg/l, producent ma obowiązek umieścić na etykiecie adnotację "zawiera sód".

Kto powinien pić wodę wysokosodową?

Woda wysokosodowa jest korzystna dla sportowców i osób aktywnych fizycznie, ludzi przebywających w upałach lub doświadczających nadmiernego pocenia, a także osób w trakcie rehydratacji po wymiotach lub biegunce. W tych sytuacjach pomaga szybko uzupełnić utracone elektrolity.

Czy woda wysokosodowa podnosi ciśnienie krwi?

U zdrowych osób okazjonalne picie wody wysokosodowej nie jest problemem. Jednak osoby z nadciśnieniem tętniczym, chorobami serca lub nerek powinny unikać wody z wysoką zawartością sodu i wybierać wody niskosodowe (poniżej 20 mg Na/l).

Czym różni się woda wysokosodowa od niskosodowej?

Woda niskosodowa zawiera do 20 mg sodu na litr i jest zalecana osobom z nadciśnieniem, chorobami nerek i kobietom w ciąży. Woda wysokosodowa zawiera powyżej 250 mg Na/l — nadaje się do okazjonalnego uzupełniania elektrolitów, szczególnie po intensywnym wysiłku fizycznym lub w upałach. Dla zdrowej, dorosłej osoby pijącej dużo wody i aktywnej fizycznie to dwa różne narzędzia, a nie zamienniki.

Słyszymy o sodzie głównie przy okazji „za dużo soli w diecie", „sól to biała śmierć" i kolejnych kampanii o nadciśnieniu. Tymczasem sód w wodzie wysokosodową jest elektrolitem niezbędnym do życia, bo bez niego nerwy nie przewodzą impulsów, mięśnie nie kurczą się prawidłowo, a gospodarka wodna organizmu się rozsypuje.

Czym jest woda wysokosodowa i co mówią przepisy?

Z definicji wynikającej z polskich i unijnych przepisów, woda wysokosodowa to taka, w której stężenie sodu (Na⁺) przekracza 250 mg na litr.

Przepisy nakładają też obowiązek informacyjny: jeśli woda zawiera powyżej 200 mg Na/l, producent musi umieścić na etykiecie adnotację „zawiera sód". Wody spełniające kryterium wysokosodowości zaliczają się najczęściej do klasy wód wysokozmineralizowanych lub wód leczniczych, ale są wyjątki, takie jak Java. W tych ostatnich zawartość sodu może sięgać powyżej 4500 mg na litr — to już wody kuracyjne, stosowane pod nadzorem medycznym.

Warto tu odróżnić sód od soli kuchennej. Sól to chlorek sodu (NaCl) — sód stanowi w niej ok. 40% masy. Na etykiecie wody widzisz oznaczenie Na lub Na⁺ w mg/l — to wolne jony sodu rozpuszczone w wodzie, a nie dosypana sól. Te jony biorą się z naturalnego kontaktu wody ze skałami — głównie ze złożami permskiej soli, jak w przypadku wód kujawskich, albo z formacji chlorkowo-sodowych w innych regionach. Tutaj można przeczytać więcej o innym stosowaniu soli — jako tężni solankowe.

Jaką rolę pełni sód w organizmie?

Sód jest jednym z najważniejszych elektrolitów. Razem z potasem utrzymuje równowagę wodno-elektrolitową, reguluje objętość krwi i ciśnienie. Bez sodu układ nerwowy nie przesyła impulsów, mięśnie nie kurczą się prawidłowo, a żołądek nie wchłania składników odżywczych tak efektywnie.

Mechanizm jest następny: jony sodu powodują zmianę potencjału błony komórkowej, inicjując impuls nerwowy lub skurcz mięśnia. To dlatego, gdy sodu jest za mało, czujesz się zmęczony, rozdrażniony, głowa boli. Przy poważniejszym niedoborze — hiponatremia — pojawiają się już nudności, wymioty, zaburzenia koncentracji, a w skrajnych przypadkach obrzęk mózgu.

Objawy niedoboru sodu (hiponatremii):

• zmęczenie i ogólne osłabienie,
• nudności, bóle i zawroty głowy,
• drażliwość i problemy z koncentracją,
• skurcze mięśniowe,
• zaburzenia świadomości w najcięższych przypadkach.

Kiedy warto pić wodę wysokosodową?

Woda wysokosodowa nie jest wodą do codziennego picia przez cały dzień i ma swoje konkretne zastosowania.

Po intensywnym wysiłku fizycznym

Podczas długiego biegu, treningu siłowego czy jazdy na rowerze w upał tracisz z potem nie tylko wodę, ale też sód — nawet kilkaset miligramów na godzinę wysiłku. Zwykła woda uzupełni płyny, ale nie odtworzy bilansu elektrolitowego. Wtedy woda bogata w sód, wypijana po treningu, przyspiesza rehydratację i pomaga zapobiec skurczom. Wody z sodem wspierają też wchłanianie magnezu — sód i magnez w umiarkowanych proporcjach działają synergicznie.

W upały i przy nadmiernym poceniu

Upał to naturalna sytuacja, kiedy organizm traci sód szybciej niż przy normalnym trybie życia. Szklanka wody bogatej w sód działa tu lepiej niż sama woda — pomaga zatrzymać płyny w tkankach i wspomaga termoregulację. Szczególnie narażone są osoby pracujące fizycznie na zewnątrz latem.

Rehydratacja po chorobie

Po biegunkach i wymiotach organizm traci elektrolity gwałtownie. Woda wysokosodowa, pita w połączeniu z wodą bogatą w potas, przyspiesza odbudowę równowagi elektrolitowej szybciej niż woda niskozmineralizowana. To jeden z powodów, dla których wody lecznicze o bardzo wysokiej zawartości sodu stosowane są w uzdrowiskach przy leczeniu chorób układu trawiennego — zawsze jednak z zalecenia lekarza.

Dla kogo woda wysokosodowa jest szczególnie wskazana?

Nie każdy potrzebuje wody bogatej w sód — ale są grupy, dla których to naprawdę trafiony wybór:

• Sportowcy i osoby aktywne — szczególnie trenujące długo i w wysokich temperaturach, gdzie straty elektrolitów z potem są znaczne,
• Osoby pracujące fizycznie na dworze — budownictwo, rolnictwo, każda praca z intensywnym poceniem przez kilka godzin,
• Osoby starsze z ryzykiem niedoboru — mechanizmy utrzymania sodu u starszych osób działają mniej sprawnie, pragnienie pojawia się później, a odwodnienie może postępować szybko,
• Osoby w trakcie rehydratacji po chorobie — po biegunkach lub wymiotach, by uzupełnić elektrolity,
• Osoby z hiponatremią zdiagnozowaną przez lekarza — tu zazwyczaj wskazana jest woda lecznicza pod kontrolą medyczną.

Kiedy woda wysokosodowa to zły wybór?

Lista przeciwwskazań jest równie konkretna jak lista wskazań. Po wodę wysokosodową nie powinny sięgać:

• osoby z nadciśnieniem tętniczym — każdy dodatkowy miligram sodu w diecie może mieć przełożenie na ciśnienie,
• osoby z chorobami nerek — zwiększona podaż sodu obciąża nerki i może sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych,
• osoby z chorobami serca i układu krążenia,
• osoby skłonne do obrzęków — sód zatrzymuje wodę w organizmie,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią — bezpieczniejszy wybór to woda niskosodowa,
• niemowlęta i małe dzieci — ich nerki nie radzą sobie z nadmiarem sodu.

Woda wysokosodowa a niskosodowa — czym się różnią?

Woda niskosodowa i wysokosodowa to dwa różne produkty, każda ma swoje miejsce i przeznaczenie.

Wody o umiarkowanej zawartości sodu — między 20 a 200 mg/l — to środkowa strefa, bezpieczna dla zdrowej dorosłej osoby na co dzień. Zdrowy człowiek bez żadnych przeciwwskazań nie musi specjalnie szukać wody niskosodowej ani jej unikać — o ile nie należy do jednej z grup ryzyka wymienionych wyżej.

Ranking polskich wód wysokosodowych

Na polskim rynku wody wysokosodowe to dość wąska kategoria. One są zazwyczaj silnie zmineralizowane, o wyraźnym, mineralnym, nieraz słonym smaku.

Polskie wody wysokosodowe pochodzą głównie z dwóch regionów: Kujaw (kontakt z permskimi złożami soli — stąd profil chlorkowo-sodowy) i Beskidu Sądeckiego (wody karpackie, często wodorowęglanowo-sodowe). Więcej o tej geografii napisano w artykule o wodach wysokozmineralizowanych.

Wśród wod leczniczych można odróżnić:

Pełną listę polskich wód z filtrem po zawartości sodu znajdziesz na mapie polskich wód mineralnych.

Do jakich dań pasuje woda wysokosodowa?

Tak jak wody wysokozmineralizowane, wody bogatosodowe mają na tyle wyrazisty smak, że zestawienie z jedzeniem faktycznie ma znaczenie. Wody chlorkowo-sodowe (kujawskie) smakują słonawo i przypominają wodę morską w bardzo łagodnej wersji. Wody wodorowęglanowo-sodowe (karpackie) są cięższe, zazwyczaj naturalnie nasycone dwutlenkiem węgla.

Kilka naturalnych połączeń:

• Tłuste mięsa i wędliny. Chlorkowo-sodowy profil wody rezonuje ze słonawym charakterem kiełbas, szynek czy pieczonych mięs. Mineralna ciężkość wody równoważy intensywność tłustego czerwonego mięsa, a wodorowęglany, jeśli są w składzie, oczyszczają podniebienie między kęsami. Świetne opcje to Wysowianka, Java, Inowrocławianka Kujawska.
• Ryby i owoce morza. Słonawy charakter wody naturalnie pasuje do ryb morskich — śledzia, makreli, łososia. To zestawienie popularne w kuchniach nadbałtyckich: morski smak wzmocniony mineralnym profilem wody. Naprzykład, wody kujawskie jak Krystynka i Inowrocławianka Kujawska.
• Sery dojrzewające. Wody z dobrym sodem i wapniem sprawdzają się przy serach o mocnym, ostrym aromacie — Mateczny Zdrój, Wysowianka.

Pełny przewodnik po dobieraniu wody do jedzenia znajdziesz w osobnym artykule.