Skąd pochodzi woda mineralna? Rodzaje źródeł i ich właściwości

Co warto wiedzieć?

Skąd pochodzi woda mineralna?

Każda woda mineralna ma swój początek w opadach. Deszcz i topniejący śnieg wsiąkają w ziemię i przesiąkają przez kolejne warstwy skalne, gdzie nabierają minerałów i charakterystycznego smaku. W zależności od drogi, jaką pokonuje, wyróżnia się źródła meteoryczne (zasilane wodą opadową i lodowcową) oraz źródła z głębi Ziemi: artezyjskie, głębinowe i wgłębne.

Czym różni się woda źródlana od artezyjskiej?

Woda źródlana wypływa na powierzchnię dzięki grawitacji, a woda artezyjska zalega pod warstwą nieprzepuszczalnych skał i wydostaje się na powierzchnię pod własnym ciśnieniem hydrostatycznym, bez pomocy pomp. To właśnie ciśnienie i izolacja od powierzchni sprawiają, że wody artezyjskie uchodzą za wyjątkowo czyste i stabilne w składzie.

Która woda mineralna ma najniższą mineralizację?

Najniższą mineralizację mają wody meteoryczne — lodowcowe i z gór lodowych. Powstają z czystych opadów i topniejącego lodu sprzed tysięcy lat, więc zawierają śladowe ilości minerałów. Są dzięki temu bardzo miękkie i mają subtelny, niemal słodki smak.

Czy woda butelkowana naprawdę ma tysiące lat?

Często tak. Woda krążąca w głębokich warstwach wodonośnych może mieć od 200 do nawet 15 000 lat, a woda z gór lodowych potrafi liczyć kilkanaście tysięcy lat. Cząsteczki wody nie znikają — krążą w obiegu od miliardów lat, więc ta sama woda przeszła już przez niezliczone rzeki, chmury i organizmy.

Woda mineralna to dar natury, który przez setki, a czasem tysiące lat dojrzewał w głębi ziemi albo powstał z krystalicznie czystych opadów i lodowców. Jej smak, skład i właściwości są bezpośrednim odbiciem miejsca, z którego pochodzi. Zanim trafi do butelki, pokonuje drogę, o której większość z nas nigdy nie myśli przy kasie.

W tym artykule prześledzimy całą podróż od kropli deszczu po szlachetne źródło, i pokażemy, czym różnią się poszczególne rodzaje źródeł wody mineralnej.

Skąd w ogóle bierze się woda na Ziemi?

Początkiem każdej wody jest opad. Ale jeśli cofniemy się dalej, historia się robi zaskakująca. Badania astrofizyczne sugerują, że woda w butelce może być starsza niż Słońce — około połowa ziemskiej wody pochodzi z międzygwiezdnego gazu sprzed narodzin naszej gwiazdy, a reszta przybyła na Ziemię uwięziona w lodzie komet. Wraz z lodem dotarły do nas gazy szlachetne, krzemiany, węgiel, a być może nawet aminokwasy (budulec życia).

Cała ta woda krąży w niekończącym się obiegu: paruje, skrapla się w chmury, spada jako deszcz lub śnieg i wraca do oceanów. Co ciekawe, woda spędza w atmosferze średnio zaledwie 9 dni, ale w oceanie potrafi zalegać około 3000 lat, a w głębokich warstwach wodonośnych od 200 do nawet 15 000 lat. Pijąc wodę butelkowaną, często sięgasz więc po deszcz, który spadł, zanim powstała jakakolwiek cywilizacja.

Źródło: Zintegrowana Platforma Edukacyjna, CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons

Tylko niewielki ułamek tej wody nadaje się do picia. Aż 97,5% to słona woda mórz i oceanów, a z pozostałych 2,5% słodkiej wody większość jest uwięziona w lodowcach i lądolodzie. Łatwo dostępne dla człowieka jest zaledwie około 0,3% — w jeziorach, rzekach i płytkich zbiornikach. Tym cenniejsze są naturalne, chronione źródła.

Jak dzieli się źródła wody mineralnej?

Zgodnie z polskim i unijnym prawem naturalna woda mineralna musi cechować się „pierwotną czystością pod względem chemicznym i mikrobiologicznym oraz charakterystycznym, stabilnym składem mineralnym”. Te walory zawdzięcza wyłącznie źródłu, z którego jest wydobywana, a następnie butelkowana w warunkach aseptycznych. Więcej o samych kategoriach — naturalnej wodzie mineralnej, źródlanej i stołowej — znajdziesz w przewodniku po wodzie.

Źródła wody dzielimy najczęściej według pochodzenia na dwie wielkie grupy:

• źródła meteoryczne — zasilane bezpośrednio wodą opadową i lodowcową,
• źródła z głębi Ziemi — gromadzące się przez setki i tysiące lat w warstwach skalnych.

Poniżej zebraliśmy najważniejsze typy źródeł, ich charakterystykę i przykłady.

Czym charakteryzują się wody ze źródeł meteorycznych?

To wody zasilane bezpośrednio przez opady i lód. Najlepsze z nich pochodzą z dziewiczych, ściśle chronionych terenów, setki kilometrów od cywilizacji. Zawierają śladowe ilości związków innych niż H₂O, więc mają bardzo niski stopień mineralizacji. Te wody są wyjątkowo miękkie i mają subtelny, wręcz słodki smak.

Wody źródlane

Woda źródlana wypływa na powierzchnię naturalnie, dzięki grawitacji — i to właśnie odróżnia ją od wody artezyjskiej. Jej skład bywa zróżnicowany i zależy od geologii okolicy. Dlatego obszar powyżej źródła jest znacznie ważniejszy dla ochrony niż teren poniżej.

Wody lodowcowe

Około 20 000 lat temu lodowce pokrywały jedną trzecią Ziemi, a ich resztki są dziś źródłem wody butelkowanej. Woda lodowcowa to woda stara, czasem licząca ponad 17 000 lat, o skrajnie niskiej mineralizacji i smaku zbliżonym do czystego deszczu. Teren jej pozyskiwania jest zwykle niedostępny dla ludzi i zwierząt, co dodatkowo chroni ją przed zanieczyszczeniami. Przykładem jest fińska Veen, czerpana ze źródła przepływającego wśród polodowcowych wzgórz Laponii.

Wody z gór lodowych

Egzotyczna gałąź wód meteorycznych. Lód gór lodowych powstał z opadów sprzed 4-15 tysięcy lat i nigdy nie miał styczności z cywilizacją. Co roku w rejonie Ilulissat na Grenlandii odrywa się od 10 do 15 tysięcy gór lodowych, a ilość lodu cielącego się tam jednego dnia odpowiada rocznemu zużyciu wody przez cały Nowy Jork. Woda z gór lodowych jest bardzo miękka i neutralna w smaku. Najbardziej znany przykład to norweska Svalbardi, jedna z najbardziej ekskluzywnych wód świata.

Wody deszczowe

Deszczówkę od wieków zbiera się z dachów do nawadniania i picia. Dziś kilka firm butelkuje deszcz spadający w najczystszych zakątkach planety — w Tasmanii i Chile, gdzie zanieczyszczenie powietrza jest minimalne. Taka woda jest młoda, ma bardzo niską mineralizację i zwykle nie zawiera azotanów. Kluczowy jest sposób zbioru: opad trzeba zmagazynować natychmiast po zetknięciu z powierzchnią, by uniknąć skażenia. Przykładem jest tasmańska Cloud Juice.

Czym wyróżniają się wody z głębi Ziemi?

Warstwy wodonośne zalegają na różnych głębokościach. Najszlachetniejsze wody pochodzą z głębokich odwiertów albo wydostają się na powierzchnię naturalnymi otworami, wcześniej pokonując nawet kilkadziesiąt lat drogi przez struktury skalne. Dłuższy kontakt ze skałą oznacza więcej rozpuszczonych minerałów i wyrazistszy charakter.

Wody artezyjskie — podziemny skarb pod ciśnieniem

Wody artezyjskie zalegają w podziemnych nieckach, z których wypływają na powierzchnię za sprawą ciśnienia hydrostatycznego. Napierające warstwy skał i gliny trzymają wodę pod takim naporem, że gdy znajdzie ujście, to sama wytryskuje w górę, czasem nawet na kilka metrów. Dodatni napór w zbiorniku działa też ochronnie: utrudnia zanieczyszczeniom z powierzchni przedostanie się do warstwy wodonośnej.

Pierwszą studnię artezyjską wykonano już w 1126 roku we francuskiej krainie Artois — stąd właśnie nazwa tego rodzaju wód. Badacze twierdzą jednak, że wody artezyjskie znano już w starożytnym Egipcie i Syrii. Najsłynniejszym współczesnym przykładem jest Fiji, gromadząca się w niecce artezyjskiej na wyspie odległej o 3000 km od kontynentu.

Wody z odwiertu (głębinowe)

Większość wód butelkowanych pochodzi w rzeczywistości z głębokich odwiertów, w których woda wydobywana jest pompą. Polskie wody butelkowane najczęściej pochodzą właśnie z wód wgłębnych i głębinowych, naturalnie chronionych przed zanieczyszczeniami warstwą nieprzepuszczalną i bogatych w minerały. Przykłady to Krystynka czy Augustowianka — woda z najgłębszego źródła w Polsce (482 m.).

Wody podziemne dzielimy według głębokości i budowy geologicznej:

Wody wulkaniczne i termalne

Woda przesiąkająca przez skały wulkaniczne nabiera unikalnego składu mineralnego, a naturalna zawartość dwutlenku węgla wypycha ją na powierzchnię. To często wody o wyrazistym smaku i naturalnym musowaniu. Klasycznym przykładem jest gruzińska Borjomi, której ujęcia znajdują się w Parku Narodowym Bordżomi-Charagauli — woda znana ze swojego mineralnego, wyrazistego charakteru. Podobny mechanizm — naturalny CO₂ rozpuszczający minerały w skałach — odpowiada za polskie karpackie szczawy, takie jak Piwniczanka czy Kryniczanka. Więcej o tym, dlaczego niektóre wody musują prosto ze źródła, przeczytasz w artykule o wodzie gazowanej.

Jakie są egzotyczne źródła wody?

Poza klasycznym podziałem istnieje cała galeria źródeł niszowych — bardziej kolekcjonerskich niż codziennych:

• Woda głębinowa morska — pobierana z dużych głębokości oceanu (np. rurociągiem sięgającym 900 m przy Hawajach), odsalana i remineralizowana. Jest bogatsza w magnez, wapń i selen niż woda powierzchniowa. Przykłady to hawajska Kona Deep oraz wody z Japonii, Korei i Tajwanu.
• Woda z mgły i chmur — w Chile na wybrzeżu tworzy się mgła zwana camanchaca. Specjalne siatki o drobnych oczkach wyłapują z niej maleńkie krople, gromadząc znaczące ilości wody w jednym z najsuchszych miejsc na Ziemi — pustyni Atacama.
• Woda z kondensacji — pozyskiwana z wilgoci powietrza. Brazylijska Ô Amazon Air Water pozwala spróbować wody „z lasu deszczowego” bez ingerencji w samo źródło. To produkt bardziej emocjonalny niż użytkowy.
• Wody kuratorskie (cuvée) — komponowane jak wino. Niemiecka Nevas to prawdopodobnie pierwsza woda cuvée: dwie wody mineralne zblendowane i nasycone CO₂, podane w butelce przypominającej szampana.

Dlaczego źródło wpływa na to, co pijemy?

Powiedzenie, że „woda to po prostu H₂O”, jest mylące. Woda to raczej „zupa” — uniwersalny rozpuszczalnik, który zbiera po drodze wszystko, z czym się zetknie. Woda krążąca w głębokim źródle czy studni artezyjskiej jest lepiej chroniona przed zanieczyszczeniami niż woda powierzchniowa, ale za to dłuższy kontakt ze skałą daje jej wyższą mineralizację. To właśnie geologia decyduje o tym, czy woda będzie lekka i miękka, czy ciężka i wyrazista, i czy pasuje do konkretnych potraw.

Dlatego najlepszym sposobem, by zrozumieć różnice między źródłami, jest po prostu spróbować. Porównaj kilka wód z różnych regionów w temperaturze pokojowej i dopiero wtedy poczujesz, jak bardzo źródło zmienia charakter wody. Jeśli chcesz zacząć świadomie, zestawy degustacyjne Siga Aqua zbierają starannie dobrane polskie wody mineralne z różnych źródeł i regionów.

Skład i pochodzenie wszystkich polskich wód, z możliwością filtrowania po regionie, producencie i minerałach, znajdziesz na mapie wód mineralnych. A jeśli chcesz dowiedzieć się, które polskie wody warto poznać w pierwszej kolejności, zajrzyj do naszego zestawienia.